Celem wystawy, której patronat objął Instytut Fizyki Uniwersytetu Szczecińskiego, jest promowanie nauki w atrakcyjny sposób, aby poprzez zabawę dojść do wiedzy. W gościnnych progach Domu Marynarza przywitał uczniów z portretu inicjator wystawy, prof. Jerzy Stelmach. Pracownik oprowadzający naszą grupę, przedstawił postać profesora, a następnie ciekawie prezentował poszczególne eksponaty, które rozbudzały twórczą wyobraźnię młodzieży.

     Na początek uczniowie obejrzeli piłkę unoszoną przez strumień powietrza. Dowiedzieli się, że im strumień powietrza ma większą szybkość, tym ciśnienie jest niższe i jest to wykorzystywane w lotach samolotów.

     Kolejne eksperymenty dotyczyły momentu pędu. Uczniowie z zaangażowaniem brali udział w tych ciekawych doświadczeniach. Usłyszeli, że zmiana kierunku pędu wymaga użycia dużej siły. Własność ta utrzymuje rower w pozycji pionowej podczas jazdy.

     Dużym zainteresowaniem cieszył się eksperyment „most ze skrzynek”. Uczniowie chętnie układali skrzynki, następnie wyjmowali boczne płyty, aby sprawdzić, czy most utrzymuje ich ciężar.

     Zobaczyli, że pod wpływem równomiernego obciążenia skrzynki wzajemnie się podpierają. Nie przesuwają się one względem siebie, ponieważ siły pomiędzy nimi rozchodzą się wzdłuż krzywej łuku.

     Eksperyment z zamianą energii mechanicznej na energię elektryczną zaskoczył naszych uczniów. Dociekliwi osobiście kilkakrotnie przetestowali działanie tego urządzenia.

     Kolejne, warte zobaczenia eksperymenty związane były z siłą odśrodkową, która jest rodzajem siły bezwładności i powodowana jest ruchem układu odniesienia. Siła ta jest wynikiem ruchu układu np. pojemnika z wodą. Ma również zastosowanie w fizyce jądrowej.

     Uczniów zainteresował model wirującej Ziemi. Kręcąc korbką obserwowali wirujące, koliste obręcze, które tworzyły eliptyczny kształt.

     Doświadczenie z magicznym biurkiem, w którym uczniowie mieli napisać swoje imię, patrząc na odbicie lustrzane, okazało się, że nie jest wcale łatwe. Obraz odbity w lustrze nie ma tych samych cech, co rzeczywisty przedmiot. Wydaje się, że litery oraz słowa, stoją na głowie.

     Wzdłuż sufitu sali, w której się znajdowaliśmy, była zamontowana długa rura. Uczniowie chętnie sprawdzali, czy rzeczywiście dźwięk rozchodzi się z szybkością 340m/s. Przystawiali końcówkę rury do ucha, a do drugiej końcówki szeptali słowa. Słyszeli je z niewielkim opóźnieniem. Nasi badacze dowiedzieli się, że dźwięk jest falą, a jej prędkość zależy od właściwości ośrodka, w którym się rozchodzi.

     Następnym pokazem były zderzające się kule. Tyle kul odskakiwało, ile zostało odchylonych. Zjawisko to związane było z przekazywaniem pędu.

     Zwiedzającym podobał się też eksperyment, w którym należało sprawdzić, czy szept z drugiego końca sali, ogniskowany przez dużą czaszę, jest słyszany.

     Ogromną popularnością cieszyła się kula plazmowa. Doświadczenie polegało na tym, aby ręką dotknąć kulę, a drugą dotknąć lampy fluorescencyjnej. W kuli powstaje wysokie napięcie, ale bezpieczne. Gdy trzymamy rękę na szklanej kuli, do naszego ciała przez ścianki kuli przepływają ładunki, a następnie do lampy, która świeci. Uczniowie dowiedzieli się, że człowiek jest przewodnikiem prądu.

     Wielu śmiałków nie bało się ogromnego napięcia 500 000 Voltów i chętnie uczestniczyło w doświadczeniu z generatorem Van de Graffa.

     Poza tym uczniowie dotykali dwiema rękami różnych płytek i próbowali stwierdzić, które są cieplejsze, a które chłodniejsze. Materiały, dające wrażenie chłodu, okazały się dobrymi przewodnikami ciepła. Można też było sprawdzić swoje napięcie elektryczne, dotykając dwiema rękami podłączonych do woltomierza metalowych płytek. Uczniowie chętnie też przykładali ucho do rur rezonansowych i słuchali dźwięków, które zależały od długości rury.

     Zmysł węchu jest ważnym źródłem informacji o otaczającym świecie. Nasi eksperymentatorzy, otwierając poszczególne pojemniki i zbliżając nos do otworów, próbowali rozpoznać umieszczone w nich substancje.

     Z zainteresowaniem oglądali prezentowane przez prowadzącego króciutkie filmy: poruszający się wiatrak lub skaczącą małpkę. Wszystko to obserwowali, patrząc w szczeliny kręcącego się walca, tzw. stroboskopu.

     Ostatnim punktem naszego spotkania z nauką były zjawiska optyczne, które obejrzeliśmy w osobnych pomieszczeniach. Prowadzący pokazał m.in. załamanie światła w akwarium, rozszczepienie światła białego za pomocą pryzmatu, mieszanie się barw.

     Tutaj fascynację obserwujących wzbudził niekończący się tunel, uzyskany przez wielokrotne odbicia jednego pierścienia światełek, umieszczonego między dwoma równoległymi lustrami.

          Została nam też ciekawie objaśniona technika uzyskiwania obrazów w 3D. Patrząc przez okulary, uczniowie obejrzeli trójwymiarowe obrazy. Okulary zawierały żółty filtr, przepuszczający światło czerwone i zielone oraz niebieski, przepuszczający światło niebieskie.

     Na zakończenie „spotkania z Eureką” gimnazjaliści jeszcze raz samodzielnie przeprowadzili wybrane doświadczenia, poza tym wykazali się wiedzą matematyczną i logicznym myśleniem, budując z różnych brył sześcian.

     Wizyta „w centrum nauki”, możliwość wejścia w rolę badacza i odkrywcy,stały się dla młodzieży źródłem ekscytujących przeżyć.

Pełni wrażeń i zadowoleni uczniowie Gimnazjum nr 21
im. A. Mickiewicza w Szczecinie

Ewa Gajos
nauczycielka fizyki
Gimnazjum nr 21
im. A. Mickiewicza w Szczecinie

Nauka języka obcego, to nie tylko ślęczenie nad książkami! Szczytne cele, które przyświecały autorom nowej podstawy programowej, to przede wszystkim poprawa efektów kształcenia oraz ukształtowanie w uczniach właściwych postaw społeczno-moralnych.

     Zmiana postawy nie jest prostą sprawą, zwłaszcza gdy nauczyciel natrafia, w najlepszym przypadku, na obojętność lub uprzedzenia uczniów, niejednokrotnie pielęgnowane w domu rodzinnym. Przecież łatwiej jest narzekać, wątpić i krytykować niż działać. Jednak rolą nauczyciela jest zmiana negatywnego nastawienia młodzieży, co niejednokrotnie jest ogromnym wyzwaniem. To jak wspinanie się po stromej, górskiej ścieżce i nigdy nie wiadomo, co nas czeka na szczycie, piękny widok, czy załamanie pogody.

  Dziś po pięciu latach pracy w Gimnazjum nr 21 mogę z pełną odpowiedzialnością przyznać, że zdarza się usłyszeć z ust pierwszoklasistów: „Ja nigdy nie nauczę się tego języka, ja nienawidzę ..., mnie to się do niczego nie przyda.” Itd., itp. Zaś w drugiej klasie zdarza się, że komuś wyrwą się takie słowa, ale w klasie trzeciej już nie. O czym to świadczy? O nauczycielu? Że może w końcu się do niego przekonali? O języku? Że może nie taki diabeł straszny…? Czy może o tym, że w końcu dojrzeli i myślą bardziej perspektywicznie? Nie wiem. Może o wszystkim po trochu. W każdym razie warto pracować z młodzieżą nad zmianą ich postawy i to przede wszystkim na tym etapie kształcenia,
tj. w gimnazjum. Różne formy nauki zwiększają poziom zainteresowania ucznia. Jedną z tych form są projekty edukacyjne, które nie tylko pomagają pokonywać bariery językowe, zmieniają także nastawienie do tego przedmiotu. Przekazywanie wiedzy, to najlepszy sposób poszerzania własnych horyzontów. Uczę się także od moich uczniów. Uczestnicząc w projekcie wymiany młodzieżowej, uczniowie naszej szkoły spotkali się z gimnazjalistami z Bremen w Międzynarodowym Domu Spotkań w Krzyżowej, niedaleko Wrocławia. Dla mnie i moich uczniów było to nowe doświadczenie, które pozwoliło skorygować uprzedzenia i zlikwidować negatywne stereotypy o naszych sąsiadach. Młodzi ludzie bez kompleksów, pokonując bariery językowe w zabawie, na wspólnych warsztatach artystycznych, czy w dyskotece, uczyli się od siebie nawzajem tego, co nas różni i tego, co nas łączy. Takie bezpośrednie spotkania to źródło znoszenia barier i zmiany postawy młodzieży.

   Na ścianach w mojej klasie nie ma gotowych, wydrukowanych przez wydawnictwo tablic czy innych pomocy. Moi uczniowie każdą gazetkę lub planszę wykonują sami. Sami też przygotowują lekcje. To poczucie sprawczości dodaje skrzydeł i łatwiej przychodzi im przyswojenie, chociaż w minimalnym stopniu, reguł gramatycznych, słownictwa czy środków językowych. Sami tworzą prezentacje multimedialne, nagrywają krótkie filmy, zapraszają inne szkoły do współpracy, aby podzielić się swoimi doświadczeniami w pracy nad językiem. Młodzi ludzie uczestniczą w projektach edukacyjnych, pokonując krok po kroku swoje własne słabości, brak wiedzy czy negatywną postawę. Jak metaforycznie powiedział Günter Grass, to „ postęp ślimaka”, który jednak pomoże im osiągnąć cel.

     Nie moja z wyżyn wiedzy przemowa do młodych ludzi czy doświadczenie, mogą zmienić ich tok myślenia, czy stymulować ich intelektualny i moralny rozwój. To warunki oraz możliwości , które oferuje i zapewnia nasza szkoła poprzez dodatkowe zajęcia, udział w projektach czy w imprezach, rozwijają młodzież i kształtują właściwe postawy.

Maria Gliniecka
nauczycielka języka niemieckiego
w Gimnazjum nr 21 im. A. Mickiewicza
w Szczecinie

Warsztaty edukacyjne pt. „ Bajka terapeutyczna i jej praktyczne zastosowanie”
Dr Lidia Ippoldt – wiceprezes PTB
Biblioteka Publiczna
Gryfino, 15-11-2014

W dniu 15 listopada 2014 w Bibliotece Publicznej w Gryfinie odbyły się warsztaty edukacyjne pt. „Bajka terapeutyczna i jej praktyczne zastosowanie”. Spotkanie prowadziła wiceprezes Polskiego Towarzystwa Biblioterapeutycznego we Wrocławiu dr Lidia Ippoldt.

Na początku przywitanie i część teoretyczna. Kilka słów o terapeutycznej wartości bajki, która daje możliwość budowania własnej tożsamości czy też uczy radzenia sobie z przeszłością, teraźniejszością i przyszłością. Bajkoterapia pozwala na odkrywanie własnych problemów i uczuć, może wzmocnić wiarę w siebie a także włączyć we własne postępowanie wartości dobra i piękna mimo istniejącego zła i kłamstwa. Podział bajek jest czytelny – bajki czarodziejskie (zwykle z magią i morałem jak np. Czerwony Kapturek, Śpiąca Królewna czy Kot w butach) oraz bajki terapeutyczne, które dają wsparcie, poczucie siły, służą jako wzorzec i pozwalają zmierzyć się z własnymi problemami. Pionierką bajek terapeutycznych w Polsce jest Maria Molicka, która poprzez swoje publikacje bardzo dobrze tłumaczy pewne zjawiska (mrok/ciemność) i ma dar przekazywania dorosłym - jak powinni wytłumaczyć dzieciom trudne sprawy, takie jak np. śmierć.

Bajki terapeutyczne mają swój podział na: bajki relaksacyjne, psychoedukacyjne i psychoterapeutyczne. Ich rodzaj dobiera się do danej sytuacji, jednakże warto przeczytać bajkę w przypadku gdy:
• dziecko jest smutne bo coś przykrego się wydarzyło,
• źle czuje się w swoim przedszkolu/klasie
• czuje się samotne - wydaje się że nikt go nie rozumie
• jest w trudnej sytuacji życiowej, jest mu ciężko, nie ma z kim porozmawiać (śmierć, choroba, odrzucenie)
• boi się czegoś lub kogoś a nie znajduje wsparcia w dorosłym
• lub gdy źle się zachowuje i nie lubi wykonywać pewnych czynności.

W kolejnej części spotkania odbyła się część praktyczna. Pierwszy temat to INTEGRACJA I DZIELENIE SIĘ Z KOLEGAMI. Scenariusz opierał się na tekście B.Ferrero „Filip z tęczą w kieszeni”( wyd. Bąk J., Wiewiora-Pyka E., Bajkowe spotkania. Kraków, 2003). Rozmowa i tęczowe paski wycięte z papieru kolorowego pozwoliły zintegrować się grupie uczestniczącej w warsztatach. Następnie podjęto temat ADAPTACJI W PRZEDSZKOLU I STRACHU (wykorzystano tekst C. Ciołek, „Kolorowe kredki i pajacyk Miluś”, wyd: Bajki psychoedukacyjne. Poznań, 2006). Najwięcej jednak emocji wywołały ćwiczenia z użyciem chusty animacyjnej nt. ZŁOŚCI z tekstem L. Ippoldt, „Pysiowy sposób na złość” (wyd. Bajkowa niania. Bajki pomagajki dla najmłodszych. Skawina, 2011) oraz nt. ODRZUCENIA (tekst A.Łaba, „Grzyb borowik”, wyd: Bajki rymowane w biblioterapii).

Podczas spotkania dostępne były tematyczne książki, które są w zasobach Biblioteki. Niektóre tytuły już znamy jak choćby „Jeż” K. Kotowskiej – wspaniale opisującej historie adoptowanego chłopczyka czy „Włosy mamy” G.Dahle, S.Nyhus – o chorobie mamy. Jednakże większość tekstów zawarta jest w zbiorach jako Bajki terapeutyczne (Bajkoterapia/Biblioterapia). Niewątpliwie warto sięgać po tego typu literaturę gdyż znajdziemy w niej teksty odpowiadające naszym potrzebom, jak np.:
• dla dzieci które boją się ciemności („O misiu, który bał się ciemności”)
• dla dzieci które używają brzydkich słów ( Bajka o Tonim – języczku którego pokaleczyły brzydkie słowa)
• dla dzieci z trudnościami w czytaniu i negatywnym stosunkiem do czytania (Kamil pogromca smoka)
• dla dzieci smutnych z powodu niepowodzenia w szkole (Kłopoty biedronki Mai)
• i wiele, wiele innych….

Część bajek można znaleźć na stronie internetowej Biblioteki Pedagogicznej w Skawinie www.bibped.skawina.net  W zakładce - Centrum Literatury Terapeutycznej – udostępniono bezpłatnie bajki terapeutyczne w pliku pdf (do druku) a także audiobooki czytane przez Lidię Jazgar i Jerzego Trelę.

Podczas warsztatów był czas aby porozmawiać, poradzić się oraz wymienić doświadczeniami. W spotkaniu wzięło udział ok. 20 uczestników z Gryfina, Szczecina, Morynia, Nowego Czarnowa, Chwarstnicy i Gardna.

Biblioteka Publiczna w Gryfinie bardzo aktywnie wspiera działalność edukacyjną i czytelniczą w naszym regionie. Kierownik Oddziału Dziecięcego – Pan Mariusz Kiełtyka dba o rozwój dzieci i młodzieży organizując spotkania autorskie i literackie a dla nauczycieli, rodziców i bibliotekarzy proponuje wykłady, szkolenia i warsztaty edukacyjne.

Sylwia Osowska
e-mail: sylwiaosowska6@wp.pl

„…Słuszną jest rzeczą podkreślić, że przyszłość ludzkości i planety zwanej Ziemią jest w wielkim niebezpieczeństwie z powodu zniszczenia współzależności człowiek - środowisko. Jest koniecznością i to palącą, by na podobieństwo Biedaczyny z Asyżu zdecydować się na zaniechanie niszczącego stosunku do środowiska, beztroskiego i bezmyślnego panowania i zarządzania wszelkimi stworzeniami…”

Jan Paweł II październik 1982 roku Gubbio, Międzynarodowe spotkanie na temat: "Matka Ziemia"

     Już od ponad wieku naukowcy z dużym niepokojem obserwują bardzo dynamiczny rozwój technologii oraz eksplozję demograficzną, które stały się przyczyną nadmiernego wykorzystywania zasobów naturalnych Ziemi. Zachwiana została równowaga środowisko - człowiek. Obserwacje te nie służyły tylko do projektowania przerażającej wizji zniszczenia i zagłady naszej planety, ale stały się podstawą wielu działań mających na celu zahamowanie dalszej dewastacji środowiska. Większość z nas pamięta, ogromnie ważną dla Ziemi, Konferencję Narodów Zjednoczonych na temat: „Środowisko i Rozwój”, zwaną także Szczytem Ziemi. Odbywała się w dniach 3-14 czerwca 1992 r. w Rio de Janeiro. Uczestniczyło w niej ponad 170 państw świata, a głównym uzgodnieniem było określenie konieczności zmiany współczesnego ładu ekonomicznego i relacji między gospodarką człowieka a środowiskiem. Przyjęto ważne dokumenty m.in.:
- Ramową konwencję Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu
- Agendę 21, czyli katalog celów ochrony do zrealizowania w XXI wieku
- Deklarację dotyczącą kierunku rozwoju, ochrony i użytkowania lasów.

Działania ekologiczne - od tych ogólnoświatowych, poprzez poziomy regionów, państw, coraz mniejszych społeczności lokalnych - schodzą do szkół, przedszkoli, osiedli, zakładów pracy i domów. Uczestniczymy w nich jako Ziemianie, Europejczycy, Polacy, szczecinianie, nauczyciele, rodzice.

Edukacja ekologiczna na poziomie placówki oświatowej ma charakter formalny i jest realizowana w określonych ramach. Powinna dotyczyć każdego zakresu i wszystkich poziomów oświaty, musi mieć charakter całościowy, rozciągać się na całe życie człowieka i odzwierciedlać zmiany zachodzące w świecie. Powinna mieć również charakter interdyscyplinarny oraz przyczyniać się do ukształtowania poczucia ciągłości.

Główne cele edukacji ekologicznej, które są realizowane w szkole: 
- nauczanie podstaw ekologicznie zrównoważonego użytkowania środowiska i sposobów jego ochrony
- pobudzanie do twórczego, innowacyjnego działania zmierzającego do oszczędnego korzystania z zasobów przyrody i maksymalnej ich ochrony
- zaszczepienie potrzeby postrzegania norm i zakazów ekologicznych 
- kształtowanie nawyków kultury ekologicznej oraz poczucia moralnej i obywatelskiej odpowiedzialności za ochronę dóbr przyrody 
- wdrożenie umiejętności interdyscyplinarnego myślenia i rozumowania, nauczanie postrzegania zależności między stanem środowiska a jakością życia każdej jednostki ludzkiej i całych społeczeństw
- kształtowanie nawyków międzynarodowej solidarności w ochronie środowiska. 

We wcześniejszej publikacji zamieszczonej na Portalu Edukacyjnym pisałam o tym, jak Gimnazjum nr 21 im. Adama Mickiewicza włącza się w akcję Sprzątanie Świata - Polska 2014, a tym razem pragnę podzielić się pomysłem na ciekawe zajęcia o świętym Franciszku z Asyżu, który na wniosek Międzynarodowego Towarzystwa Ekologicznego od 1979 roku stał się, za sprawą Papieża Jana Pawła II, patronem ekologów. 

Od kilku lat wspólnie z nauczycielką biologii w Zespole Szkół nr 4 im. Armii Krajowej w Szczecinie mgr Elżbietą Kwiatkowską przeprowadzamy jesienią zajęcia dla naszych uczniów, które przybliżają postać oraz działalność świętego Franciszka. Mimo że nie pracujemy już razem w „ Kolejówce”, nie przeszkadza nam to w realizacji wspólnych działań. Mało tego, jest to nawet ciekawe, bo otwiera drogę do współpracy szkół, poznawania się młodzieży. 

Każdego roku dbamy, aby nasze zajęcia o Franciszku – patronie ekologów -pozostawiły w uczniach, uczestnikach spotkania, niezapomniane wrażenia. W ten sposób staramy się kształtować właściwe postawy ekologiczne młodzieży.
W celu przedstawienia postaci Biedaczyny z Asyżu wykorzystywałyśmy już film, prezentację, inscenizację. W tym roku uczniowie występujący w roli dziennikarzy w studiu Naszych Wiadomości zaprezentowali gościom i rywalizującym drużynom „reportaż”, w którym przybliżyli postać patrona ekologów - świętego Franciszka z Asyżu.

Informacje uzyskane od prowadzących program pomogły uczniom w rozwiązywaniu przygotowanych zadań, np. testu wiedzy o życiu Franciszka.

Tekst Pieśni Słonecznej czytanej z podkładem muzycznym i przygotowaną prezentacją stanowił bazę do zadania, w którym uczniowie, ukazując żywioły, podawali ich znaczenie dla człowieka oraz przedstawiali możliwości ich wykorzystania w działalności gospodarczej (np. energia słońca - solary, energia wiatru - farmy wiatrowe, energia wody - elektrownie wodne).

W scenariuszach naszych zajęć znajduje się obowiązkowo punkt poświęcony miastu patrona ekologów. Przedstawiając Asyż - miasto w Umbrii - w oparciu o filmy, zdjęcia - prosimy uczniów o przygotowanie folderów, następnie zapraszamy do obejrzenia wystawy. Przy tej okazji zawsze jest czas na to, aby podkreślić bioróżnorodność tego regionu Włoch, pokazać uczniom, np. oleandry, pinię, oliwkę, cyprysy.

Scenariusz uwzględnia także elementy artystyczne. Życie patrona ekologów ukazują freski Giotta znajdujące się w Bazylice świętego Franciszka w Asyżu. Podczas zajęć wyjaśniamy, na czym polega ta trudna technika malarska, prezentujemy najbardziej znane freski, (np. „Święty Franciszek oddaje płaszcz biednemu rycerzowi”, „Kazanie do ptaków”, „Innocenty III widzi we śnie świętego Franciszka podtrzymującego Bazylikę na Lateranie”). W tym roku uczniowie przedstawiali tzw. żywe obrazy. Prezentowali wybrany przez siebie fresk.

To nie był żaden atak agresji. Tak uczniowie przedstawili fresk „Franciszek otrzymuje  stygmaty”.

Dbamy także o właściwą atmosferę zajęć. Wykorzystujemy różne podkłady muzyczne. Najczęściej jest to muzyka instrumentalna, charakterystyczna dla średniowiecza. Dzięki temu uczestnik spotkania wyobraża sobie obraz epoki, w której działał nasz patron. Uczennice z Gimnazjum nr 22 wyśpiewały na zakończenie tegorocznych zajęć piękną piosenkę Dziękuję Ziemi, która dodatkowo podkreśliła, jaką wartością jest dla człowieka Matka Ziemia. 

Podczas imprezy jest czas na poczęstunek: ziołowe herbatki ( mięta zbierana z pól i suszona przez babcię Tereskę, domowe wypieki pani Magdy darowane z dobrego serca, owoce).

Wykorzystujemy również w pracy Dekalog świętego Franciszka, który doskonale oddaje idee zrównoważonego rozwoju. Czytają go uczestnicy spotkania i na jego podstawie układają rymowanki, wiersze, hasła i zawołania propagujące działalność ekologiczną.

1. Bądź człowiekiem pośród stworzeń, bratem między braćmi.
2. Odnoś się z miłością i czcią do wszystkich istot stworzonych.
3. Ziemia została Ci powierzona jako ogród: zarządzaj nią mądrze.
4. Z miłości do siebie samego troszcz się o człowieka, zwierzęta, rośliny, wody i powietrze, aby Ziemia nie została ich pozbawiona.
5. Używaj rzeczy oszczędnie, ponieważ marnotrawstwo nie zapewnia przyszłości.
6. Twoim zadaniem jest odsłonić tajemnice pożywienia w taki sposób, ażeby życie karmiło się życiem.
7. Rozwiąż węzeł przemocy, abyś rozumiał, jakie są prawa życia i istnienia.
8. Pamiętaj, że stworzenie nie odzwierciedla Twojego tylko podobieństwa, lecz jest wyobrażeniem Najwyższego Boga.
9. Ścinając drzewo, pozostaw jego pęd, aby całkiem nie zniszczyć jego życia.
10. Z szacunkiem stąpaj po kamieniach, bo każda rzecz ma swoją wartość.

Antonina Krzysztoń w Lamencie Świętego Franciszka tak śpiewała:

Gdzie się podziałeś św. Franciszku
Kamracie wilka, jaskółki
W jakiej dziś stronie i czyjej chacie
Szukasz schronienia, przytułku…

Mamy wrażenie, że był u nas…- tak odpowiadamy pieśniarce.

Podczas tych spotkań i ekologicznych działań towarzyszy nam pozytywna energia, Duch Franciszka i Jego idee.

Te imprezy udają się, bo tak wiele osób nas wspiera, włącza się i pomaga. Ks. kan. dr Krzysztof Cichal proboszcz parafii Świętej Rodziny w Szczecinie dodaje imprezie rangi i otacza dobrym duchem, pani Dyrektor szkoły - Jadwiga Adamczewska doradza, inspiruje i dofinansowuje.

Takie działania dają nam radość!
mgr Joanna Możdżyńska
nauczycielka biologii w Gimnazjum nr 21
im. Adama Mickiewicza w Szczecinie

WF z Klasą to program Centrum Edukacji Obywatelskiej realizowany przy wsparciu „Gazety Wyborczej” i portalu Sport.pl. Inicjatywa ta wspiera nauczycieli kultury fizycznej i pomaga w przygotowywaniu nowoczesnych i ciekawych lekcji. Program motywuje młodzież do uprawiania sportu oraz pokazuje, że z lekcji wychowania fizycznego w szkole każdy może czerpać przyjemność. Argumenty te przekonały i zachęciły nas do wzięcia udziału w tym projekcie.
     Pierwszym etapem naszego programu było przeprowadzenie anonimowych ankiet dotyczących lekcji wychowania fizycznego. Zrealizowano je w miesiącu październiku i wypełniły ją 123 osoby w tym 60 dziewcząt i 63 chłopców.

     Wywiad zawierał 30 pytań i wskazał co uczniom podoba się na lekcji wychowania fizycznego a nad czym ich zdaniem należy jeszcze popracować. Określili swój stosunek do przedmiotu, sportu i nauczycieli. Poznaliśmy ich oczekiwania, opinie i upodobania sportowe. Jednym słowem uzyskany materiał badawczy jest bardzo wartościowy, wręcz bezcenny i nadaje nam (nauczycielom) kierunek zmian na jakie liczą nasi uczniowie.
     W czasach, gdzie gadżety elektroniczne pochłaniają prawie całą uwagę uczniów trudno jest ich zachęcić do uprawiania sportu. Zwiększająca się otyłość dzieci i młodzieży, spadająca sprawność fizyczna to znak rozpoznawczy naszych czasów. Mam głębokie przekonanie, że to właśnie my nauczyciele wychowania fizycznego mamy obowiązek pokazać, a w razie potrzeby pokierować wyborami naszych podopiecznych. Wprowadzając nowoczesne i ciekawe zajęcia sportowe możemy rozbudzić w nich zamiłowanie do sportu. Poprzez promowanie zdrowego i aktywnego stylu życia, możemy wyrobić w nich nawyk aktywnego spędzania czasu wolnego. Zadanie trudne, ale wykonalne, konieczna jest tylko i aż współpraca z naszymi uczniami, którą już nawiązaliśmy.
     Po podliczeniu wszystkich głosów okazało się, że około 83% chłopców i 75% dziewcząt w naszej szkole lubi lekcje wychowania fizycznego, a to z kolei daje możliwość dalszego motywowania ich do czynnego udziału w lekcji. Uzyskany wynik jest zaskakująco wysoki co oczywiście bardzo nas cieszy, gdyż pozytywne nastawienie do przedmiotu to naszym zdaniem – połowa sukcesu.

     Drugim etapem było zorganizowanie Sportowego Okrągłego Stołu (SOS). Miał on charakter debaty dotyczącej udoskonalenia zajęć sportowych i rekreacyjnych w naszym gimnazjum. Celem nadrzędnym było poznanie opinii uczniów o tym jak wygląda i sugestii jak powinna wyglądać idealna lekcja wychowania fizycznego. Debata odbyła się 14 października 2014 roku w sali gimnastycznej naszej szkoły i uczestniczyło w niej około 90 uczniów i uczennic. Spotkanie prowadziła koordynatorka projektu, Beata Jasinska, a oficjalnego otwarcia dokonała pani dyrektor Jadwiga Adamczewska.

     Po krótkim wstępie organizacyjnym przedstawiono i omówiono uczniom prezentację multimedialną dotyczącą projektu WF z Klasą. Młodzież została poinformowana, że na końcu debaty razem z nauczycielami dokona wyboru dwóch zadań, które będą realizować w całym roku szkolnym 2014/2015. W związku z tym, iż była to pierwsza tego typu impreza w szkole i nie było oczywiste, jaki będzie poziom zaangażowania gimnazjalistów, tydzień wcześniej w zespołach klasowych uczniowie opracowali plusy i minusy lekcji wychowania fizycznego. Zostali niejako zmuszeni do refleksji i wyrażenia własnych poglądów, które chcieliśmy poznać i usłyszeć w czasie debaty. I tak właśnie się stało. Uczniowie chętnie zabierali głos i zgłaszali swoje postulaty.

     Kluczowym momentem dyskusji była diagnoza obecnej sytuacji, to ona wskazała nam, co funkcjonuje dobrze, a co należy zmodyfikować w lekcji wf. Uwagi i spostrzeżenia zarówno uczniów, jak i nauczycieli zapisano na widocznej dla wszystkich tablicy, a następnie punkt po punkcie debatowaliśmy nad wymienionymi zagadnieniami. Kilka uwag dotyczyło zaplecza szkoły i zapotrzebowania na konkretny sprzęt sportowy. Nakłady finansowe potrzebne do realizacji tych pomysłów przekraczają budżet szkoły, dlatego też drogą eliminacji pozostały tylko te wnioski, które były możliwe do realizacji w naszej szkole.
     Rozpoczęliśmy etap burzy mózgów, szukaliśmy rozwiązań i odpowiedzi na takie pytania jak: co chcemy i co możemy zmienić, jak i gdzie zdołamy to zrobić, jaki jest nasz cel, co dokładnie ma się wydarzyć, aby lekcje były ciekawe, jak możemy lekcje udoskonalić i unowocześnić, co zachęca uczniów do ćwiczeń?
     Nasi gimnazjaliści wykazali się dużą kreatywnością i pomysłowością. Przedstawili wiele pomysłów na udoskonalenie lekcji wychowania fizycznego tak, aby była ona ciekawa i satysfakcjonująca dla jej wszystkich uczestników. Chłopcy dowiedli, że nie są pozbawieni poczucia humoru i prosili o wspólne szatnie z dziewczętami, co rozbawiło wszystkich uczestników debaty :-). Całe spotkanie przebiegało w miłej, twórczej atmosferze i trwało 1,5 godziny. Pod koniec dyskusji drogą głosowania wybrano dwa zadania do realizacji w ramach projektu WF z Klasą: pierwszy z nich to: wf poza szkołą oraz zdrowe odżywianie.

Więcej informacji na wyżej wymienione tematy można przeczytać na naszym blogu blogiceo.nq.pl/gimnazjum21/

Koordynatorka projektu Beata Jasinska
nauczyciel w Gimnazjum nr 21

Wydawać by się mogło, że w XXI wieku umiejętność czytania to nic nadzwyczajnego. Nic, czym można by się pochwalić albo uczynić z tego swój atut. Wszak czytać potrafią już uczniowie szkół podstawowych. Ba, zdarza się to nawet co sprytniejszym przedszkolakom… A jednak czytanie to coś więcej niż tylko składanie liter i łączenie ich w słowa. Głośne czytanie zaś nie jest jedynie wypowiadaniem zdań. To umiejętność właściwej interpretacji, odpowiednie rozłożenie akcentów, zrozumienie intencji autora i uwypuklenie najważniejszych treści. To znalezienie duszy tekstu. Dopiero wtedy książka zyskuje głos, przemawia do odbiorcy, zaczyna żyć. Przekonać się o tym mieli okazję uczestnicy odbywających się w Książnicy Pomorskiej warsztatów „Książka ma głos, czyli sztuka czytania”. Jak twierdzą organizatorzy: „Głośne czytanie, z wykorzystaniem stosownej wiedzy i właściwych narzędzi, może nieść ze sobą korzyści daleko wykraczające poza realizację podstawowej funkcji komunikacyjnej.”

8 grudnia, dokładnie w samo południe, uczniowie Gimnazjum nr 21 wzięli udział w zajęciach kształcących umiejętność głośnego czytania ze zrozumieniem, właściwą interpretację i dykcję. Warsztaty poprowadził pan Stanisław Heropolitański – dziennikarz i lektor. Na półtoragodzinne spotkanie składało się głośne odczytanie fragmentów Cesarza R. Kapuścińskiego, omówienie uczniowskich wykonań, a także wzorcowe odczytanie utworu przez trenera. Wszystko okraszone praktycznymi wskazówkami i radami prosto z „kuchni” profesjonalnego lektora. Jak poradzić sobie z chrypką? Jak okiełznać tremę? Jak czytać, aby nas słuchano? Tego też mogli dowiedzieć się uczestnicy.

Czytanie jest sztuką i jak każda sztuka wymaga nie tylko talentu, ale też wielu ćwiczeń. Czy każdy może stać się w niej mistrzem? Z pewnością nie. A jednak warto czytać i warto wiedzieć, jak czytać dobrze. Warto dać książce głos i duszę. Na przekór wszystkim tym, którzy twierdzą, że książka to odchodzący do lamusa relikt przeszłości.

Marzenna Szulc
nauczycielka języka polskiego
Gimnazjum nr 21 im. A. Mickiewicza
w Szczecinie

Głównym celem edukacji powinien być harmonijny rozwój dziecięcej osobowości, twórczości i kreatywności. Przydatne do tego może być innowacyjne myślenie, którego kształtowanie jest wymogiem naszych czasów. W jaki sposób możemy rozbudzać ciekawość u najmłodszych, a także motywować ich do poszukiwań i zadawania pytań – podpowiada Małgorzata Jabłońska, ekspertka współpracująca z programem edukacyjnym „Klub Bezpiecznego Puchatka”, w ramach którego proponujemy zajęcia dotyczące innowacyjnego myślenia.

Innowacyjne myślenie w domu i szkole
Innowacyjne myślenie to działanie polegające na zastosowaniu różnorodnych pomysłów oraz oryginalnych rozwiązań danego problemu. Bazuje ono na wykorzystaniu aktywności uczniów oraz przyswajaniu przez nich nowych wiadomości za pośrednictwem zmysłów. Nauka innowacyjnego myślenia to niezwykle ważny element ogólnopolskiego programu edukacyjnego „Klub Bezpiecznego Puchatka”, którego celem jest edukacja uczniów klas I szkół podstawowych w zakresie bezpieczeństwa. Dzięki wykorzystaniu nowoczesnych metod edukacyjnych w ramach programu, dzieci lepiej przyswajają zasady bezpieczeństwa oraz koncentrują się na realizowanym materiale.

Istnieje wiele metod rozwijających kreatywność i poprawiających zdolność nieszablonowego myślenia dziecka. Ich dobór powinien zależeć przede wszystkim od rodzaju treści, jakie chcemy przekazać naszym pociechom. Wybierając konkretną metodę, nauczyciele i rodzice powinni zwrócić uwagę na możliwości dzieci, a także ich potrzeby, zainteresowania czy temperament. Poniżej znajdują się najbardziej popularne i skuteczne metody, które warto wykorzystać do wspomagania innowacyjnego myślenia najmłodszych uczniów, na początku ich szkolnej przygody.

Sposoby stymulowania innowacyjnego myślenia dzieci

Technika „śniegowej kuli” – dzieci dyskutują w parach nad zadanym pytaniem. Następnie wspólnie rozmawiają o problemie. Najpierw w grupach czteroosobowych, a na koniec w ośmioosobowych. Warto stosować tę metodę, gdyż dzięki niej dzieci uczą się wypracowywania jednego, wspólnego dla wszystkich stanowiska. Dodatkowo przyjęta forma pozwala każdemu małemu uczestnikowi dyskusji na wyrażenie własnego zdania i uczy umiejętności negocjowania czy formułowania myśli.

Technika „burzy mózgów” – dzieci spontanicznie przedstawiają pomysły rozwiązania wybranego problemu. Omawianą kwestią może być np. bezpieczeństwo w drodze do szkoły. Po wskazaniu swoich pomysłów uczestnicy „burzy mózgów” wybierają te najbardziej trafne. Celem tej techniki, oprócz zgłoszenia dużej ilości pomysłów w krótkim czasie, jest uczenie najmłodszych wzajemnego szacunku dla swoich propozycji.

Snucie fantastycznych historii – nauczyciel lub rodzic rozpoczyna opowieść np. o niezwykłej planecie, na której wszystko jest możliwe, a dzieci po kolei ją kontynuują i zmieniają według własnej wyobraźni. Swoje wyobrażenia mogą przedstawiać, np. za pomocą rysunków. Podczas takich zabaw dzieci potrafią zaskoczyć dorosłych wyobraźnią, pomysłami i kreatywnością. W ich opowiadaniach pojawiają się ufoludki, kosmonauci czy przedmioty o niecodziennych właściwościach.

„Gwiazda skojarzeń” – dzieci siedzą w kręgu, a w środku znajduje się znany im przedmiot lub obrazek przedstawiający osobę lub rzecz. Zadaniem najmłodszych jest przedstawienie skojarzeń, które wiążą się z tym przedmiotem lub obrazkiem. Za pomocą tej techniki nauczyciele i rodzice mogą uczyć dzieci rozpoznawania przedmiotów bezpiecznych i niebezpiecznych. Może to stać się np. poprzez ułożenie na dywanie nożyczek czy zapałek i poproszenie dzieci o zaprezentowanie swoich skojarzeń oraz przyporządkowanie przedmiotów do grupy bezpiecznych lub niebezpiecznych.

Analogia symboliczna – zabawa polega na szukaniu symboli dla zobrazowania zjawisk, uczuć, nastrojów. Metodę tę można zastosować, aby zwrócić uwagę dzieci na znaki drogowe. Nauczyciele lub rodzice pokazują dzieciom symbole graficzne znaków drogowych. Następnie mówią, że będą bawić się w wymyślanie innych znaków. Uczestnicy zabawy losują kartoniki z nazwą uczucia, np. miłość, radość, smutek, strach. Następnie za pomocą gestu, ruchu, mimiki twarzy starają się te emocje przedstawić. Pozostali uczestnicy zabawy zgadują, o jakie uczucie chodzi. Po prezentacji najmłodsi rysują znaki będące symbolami określonych uczuć. Taka pożyteczna zabawa rozwija umiejętność nazywania oraz rozpoznawania uczuć i emocji.

Drama – zabawa polega na stworzeniu fikcyjnej sytuacji, w trakcie której dzieci będą miały możliwość zdobycia nowych doświadczeń, umiejętności oraz dokonania własnych wyborów. Drama może służyć do nauczenia bezpiecznego zachowania w różnych sytuacjach i miejscach. Istotą dramy może być również odgrywanie przez dzieci wybranych, konkretnych ról.

Gry i zabawy ruchowe – ruch jest naturalną potrzebą każdego człowieka. Gry i zabawy ruchowe szczególnie korzystnie wpływają na poprawę kondycji fizycznej i psychicznej dzieci. Dodatkowo uczą je zdrowej rywalizacji, dyscypliny i współpracy. Ich znaczenie dla prawidłowego rozwoju pierwszoklasistów jest nie do przecenienia.

Kreatywne rysowanie – dzieci otrzymują kartkę z narysowanymi 24 kołami. Ich zadaniem jest przekształcić każde koło w rysunek jakiegoś przedmiotu lub postaci (np. wykonanie na podstawie figury geometrycznej projektu wyimaginowanego statku kosmicznego). Rysunki powinny być proste
i schematyczne. W tej technice liczy się pomysłowość, inwencja twórcza i tempo rysowania.

Zabawowe formy pracy – krzyżówki, szarady, rebusy, zagadki, które same w sobie stanowią zadania. Ich samodzielne rozwiązanie daje uczniom dużo satysfakcji. Wielką zaletą tej formy pracy jest także to, że dzieci mogą stosować ją w domu i traktować jako źródło dobrej, pozaszkolnej zabawy.

Przedstawione powyżej sposoby stymulowania innowacyjnego myślenia dzieci są wykorzystywane
w ramach zajęć „Klubu Bezpiecznego Puchatka”. Dodatkowo, w materiałach edukacyjnych przygotowanych w ramach projektu można znaleźć dużo więcej skutecznych metod pomagających rozbudzić kreatywność dzieci. Można je pobrać bezpłatnie ze strony programu www.bezpiecznypuchatek.pl

Małgorzata Jabłońska
pedagog szkolny
współpracujący z programem edukacyjnym „Klub Bezpiecznego Puchatka”

Jednym z istotnych zadań dorosłych, zarówno nauczycieli, jak i rodziców, powinno być nauczenie dzieci szacunku do przyrody. Umiejętność dostrzegania niepowtarzalnego uroku roślin i zwierząt jest umiejętnością, którą warto kształcić już u najmłodszych przedszkolaków. Dzieci są wrażliwe na piękno przyrody i naturalnie uczą się je doceniać i szanować. Małgorzata Jabłońska, ekspert współpracujący z programem edukacyjnym „Kubusiowi Przyjaciele Natury”, z okazji przypadającego 11 lutego Dnia Dokarmiania Zwierzyny Leśnej przedstawia kilka interesujących sposobów, jak poprzez różne aktywności i zabawy budować u dzieci szacunek do natury – do świata roślini zwierząt.

Odsłońmy przed dzieckiem świat przyrody

Dzieci lubią przebywać na łonie natury. Kontakty z przyrodą są dla nich źródłem wrażeń i emocji. Motywują one do poznawania świata za pomocą zmysłów, rozwijają wyobraźnię oraz zaspokajają potrzebę ruchu. Podczas spacerów na świeżym powietrzu nasze pociechy nie tylko poznają świat przyrody, ale również uczą się najważniejszych zachowań proekologicznych. 

Uczenie przedszkolaków pozytywnych zachowań względem przyrody jest wymogiem naszych czasów. To między innymi z tego powodu powstał program edukacyjny „Kubusiowi Przyjaciele Natury”, którego VII edycja trwa w roku przedszkolnym 2014/2015. Jego celem jest wzrost świadomości dzieci względem ochrony przyrody, a także popularyzacja edukacji ekologicznej wśród najmłodszych, ich nauczycieli i rodziców. W tegorocznej edycji programu bierze udział pół miliona dzieci z 6000 polskich przedszkoli. 

Poniżej znajdują się zaczerpnięte m.in. z materiałów edukacyjnych programu „Kubusiowi Przyjaciele Natury” interesujące pomysły na edukacje dzieci w zakresie budowania w nich szacunku do przyrody. Zaprezentowane propozycje zabaw i aktywności mogą być realizowane zarówno przez nauczycieli przedszkolnych, jak i rodziców. Pomysły te mogą stanowić ciekawą propozycję pożytecznego, a zarazem przyjemnego spędzania czasu z dziećmi.

 Sposoby kształtowania u dzieci szacunku do środowiska naturalnego, w szczególności świata roślin i zwierząt:

• Organizowanie spacerów i wycieczek ekologicznych– wycieczki oraz spacery mogą być dla dzieci okazją do poznania różnych roślin i zwierząt, a także przyswojenia wielu ciekawostek na ich temat. Przykładem może być wycieczka do lasu i spotkanie z leśniczym, który ciekawie opowie o zwyczajach zwierząt, zimą pokaże paśniki z sianem, czy widoczne na śniegu śladach zwierząt. Podczas wyprawy dzieci dowiedzą się również jak ogromną rolę pełnią drzewa w procesie oczyszczania powietrza z dwutlenku węgla i wzbogacania go w niezbędny do życia tlen.
   
• Zwracanie uwagi na zasady postępowania z przyrodą– przed każdą wycieczką warto przypomnieć najmłodszym zasady zachowania, obowiązujące w miejscach, do których się udają. Można wykorzystać do tego rysunki. W tym celu dzielimy dzieci na dwie grupy. Pierwsza grupa przedstawia zachowania właściwe, np. zbieranie kasztanów i żołędzi w parku czy zbieranie pozostałości po drugim śniadaniu do woreczka. Zadaniem drugiej grupy jest przedstawienie zachowań niewłaściwych, np. łamania gałęzi, straszenie zwierząt leśnych czy niepotrzebne zrywania liści z drzew.
   
• Zabawa „Kto gdzie mieszka?”– dziecko otrzymuje kartę pracy, na której po jednej stronie narysowane są zwierzęta, po drugiej ich „domy”. Zadaniem dziecka jest połączenie obrazków w pary, np.: niedźwiedź - gawra, ptak - gniazdo, pszczoła-ul.
   
• Zabawa „Kto co je?”– uczestnicy zabawy łączą w pary zwierzęta i ich ulubione przysmaki, np.: dzika z żołędziami czy ptaka z ziarnami zbóż.
   
• Zabawa „Czyj to ślad?”– zadaniem dziecka jest połączenie w pary obrazków zwierząt z obrazkami pozostawianych przez nich śladów.
   
• Zabawa „Kim jestem?” – jedno z dzieci naśladuje określone zwierzę, zadaniem pozostałych uczestników zabawy lub rodziców jest odgadniecie, o jakie stworzenie chodzi.
   
• Zabawa „Czyj to głos?”– dzieci kolejno naśladują głosy zwierząt (np. pohukiwanie sowy). Zadaniem pozostałych uczestników jest zidentyfikowanie odgłosów.
   
• Zabawa „Wiewiórki, do dziupli!”– na czas zabawy przedszkolna sala lub duży pokój zamienia się w las, a dzieci i rodzice lub nauczyciele w skaczące po gałęziach drzew wiewiórki. Na hasło osoby prowadzącej: „Wiewiórki, do dziupli!” uczestnicy zabawy siadają na ustawionych na środku sali krzesełkach. Utrudnienie stanowi fakt, że krzesełek jest o jedno za mało. Dziecko lub dorosły, któremu nie udało się usiąść na krzesełku, przestaje być wiewiórką. Nie odpada jednak z gry - staje się fruwającym po lesie ptaszkiem. Wygrywa dziecko, któremu udało się usiąść na ostatnim krzesełku. Zabawę można modyfikować, zmieniając hasło na: „Ptaszki, do gniazd!”, „Motylki, na kwiatki!”.   
             
• „Kącik przyrody”– zorganizowanie w przedszkolu lub domu specjalnego miejsca przeznaczonego na hodowlę roślin (np. fasoli) lub zwierząt (rybek, chomika, żółwia). Hodowle takie na pewno przyniosą dzieciom wiele radości, ale także nauczą odpowiedzialności i sumienności. Przedszkolaki poznają podstawowe zasady pielęgnowania roślin i zwierząt oraz ich potrzeby.      
   
• Dokarmianie ptaków– warto przede wszystkim uświadomić dzieciom, że bez ich pomocy wiele ptaków może nie przetrwać zimy. Ważne, aby przedszkolaki nauczyły się rozróżniać i nazywać przylatujące do karmników ptaki. Mogą je również narysować, pokolorować lub ulepić z plasteliny. Ciekawym pomysłem dla rodziców lub nauczycieli przedszkolnych może być również zaangażowanie dzieci w budowę prostych karmników dla ptaków. Dzieci przy pomocy rodziców mogą również przygotowywać pokarm dla kaczek lub łabędzi, a następnie karmić je podczas wizyt w parkach. 
   
• Wspólne oglądanie przez rodziców i dzieci programów przyrodniczych– dzięki zapoznaniu dzieci z wartościowymi programami przyrodniczymi będą one w stanie lepiej zrozumieć świat zwierząt i roślin. Jednocześnie będą odnosić się do niego z większym szacunkiem. Przy okazji wspólne oglądanie filmów dla dorosłych i dzieci może być przyjemnym pomysłem na spędzenie długich zimowych dni. 
   
• Przedstawienia ekologiczne– Przygotowywanie w przedszkolu lub domu przedstawień o tematyce ekologicznej, w których dzieci odgrywają role zwierząt lub roślin. Poprzez naturalną łatwość wczuwania się w role przedszkolaki uczą się szacunku do przyrody. Jednocześnie stają się bardziej wrażliwe na przejawy jej dewastowania przez człowieka.
   
• Uczestnictwo w akcjach na rzecz ochrony środowiska– Uczestnictwo w akcjach związanych z ochroną środowiska naturalnego, np. „Sprzątaniu Świata”. Zadaniem najstarszych przedszkolaków, wyposażonych w rękawice i worki, może być pozbieranie papierków w okolicach przedszkola. Dzieci mogą również pomóc rodzicom w sprzątaniu ogródka lub podwórka przed domem. Takie działanie pozwoli dzieciom poczuć się gospodarzami planety, odpowiedzialnymi za jej los. Dodatkowo biorąc udział w akcji dzieci poczują się równie ważne jak uczniowie oraz dorośli. 
   
• Obchodzenie dni ekologicznych– może to być np. obchodzenie 11 lutego w przedszkolu Dnia Dokarmiania Zwierzyny Leśnej. Dzień ten można uczcić poprzez organizacje konkursów i quizów, dotyczących wiedzy o zwierzętach lub spotkanie z leśnikiem bądź hodowcą zwierząt. Udział w konkursach czy spotkania z kompetentnymi osobami pozwolą dzieciom utrwalić posiadaną wiedzę, a jednocześnie nauczą je przestrzegania reguł dotyczących postępowania ze zwierzętami czy roślinami. 

Sposobów na kształtowanie u dzieci szacunku do środowiska naturalnego jest o wiele więcej. Ważne jednak, aby zajęcia prowadzone w ramach edukacji ekologicznej były ciekawe i różnorodne. Dobór odpowiednich gier, zabaw czy ćwiczeń zależy od inwencji osoby prowadzącej. Jako inspirację w tym zakresie polecam scenariusze zajęć zamieszczone w materiałach edukacyjnych programu „Kubusiowi Przyjaciele Natury”. W bogato ilustrowanych materiałach znajduje się również wiele ciekawostek ekologicznych, które mogą okazać się interesujące nie tylko dzieci. Wszystkie materiały w wersji elektronicznej, z możliwością pobrania znajdują się na stronie www.przyjacielenatury.pl.

Małgorzata Jabłońska
ekspert współpracujący z programem edukacyjnym „Kubusiowi Przyjaciele Natury”

Kształtowanie świadomości ekologicznej u dzieci warto rozpocząć już w wieku przedszkolnym. Przedszkolaki są aktywne poznawczo i poprzez naśladowanie osób dorosłych (szczególnie rodziców i nauczycieli) skutecznie uczą się dobrych zachowań. Dlatego, kiedy nasze dziecko skończy 4-5 lat postarajmy się nauczyć je dostrzegania piękna natury, dbania o nią i okazywania jej szacunku. Małgorzata Jabłońska, ekspert współpracujący z programem edukacyjnym „Kubusiowi Przyjaciele Natury”, przedstawia kilka interesujących sposobów, jak poprzez zabawę kształtować u dzieci proekologiczną postawę.     

Od czego zacząć?

Dobrym początkiem nauki może być zapoznanie dzieci z takimi pojęciami jak ochrona przyrody, segregowanie śmieci czy recykling. Oczywiście nasze pociechy nie od razu zapamiętają choćby słowo „recykling”. Ale wykorzystując np. materiały edukacyjne programu edukacyjnego „Kubusiowi Przyjaciele Natury” zawierające wiele przykładów ciekawych patentów na naukę poprzez zabawę, dzieci mogą oswoić się z tym pojęciem i zrozumieć, co ono oznacza w praktyce.

Zabawa jest doskonałą formą nauki dla przedszkolaka z kilku powodów. Przede wszystkim sprzyja rozwojowi fizycznemu i psychicznemu dziecka. Jednocześnie zabawa ułatwia dziecku wejście w życie społeczne i daje szansę na poznanie, oswojenie, a przede wszystkim zrozumienie otaczającego świata. Warto przy tym pamiętać, aby zapewnić dziecku możliwość interakcji z rówieśnikami. Wynika to z faktu, że w wieku przedszkolnym około 40% wszystkich zabaw powinny stanowić zabawy wspólne i zespołowe.          

Poniżej znajdują się zaczerpnięte m.in. z materiałów edukacyjnych „Kubusiowych Przyjaciół Natury” ciekawe przykładowe sposoby, jak połączyć zabawę z nauką na potrzeby kształtowania pozytywnych postaw ekologicznych najmłodszych. Szczególnie w kontekście powtórnego wykorzystania odpadów i segregowania śmieci. Zaprezentowane poniżej zabawy mogą być wykonywane zarówno podczas zajęć w przedszkolu, w grupie, jak i w domu z rodzicami. Wybrane zabawy mogą stać się dla rodziców i dzieci okazją do miłego spędzenia czasu i pogłębienia wzajemnych relacji. 

Sposoby dotyczące kształtowania u dzieci ekologicznych postaw

• „Gwiazdy skojarzeń”–zadaniem przedszkolaka jest uzupełnienie karty pracy z narysowanym na środku przedmiotem, np. zgniecioną puszką. Od obrazka biegną symetrycznie cztery strzałki, zakończone kołami. W każdym z tych kół dziecko powinno narysować przedmiot, który można otrzymać w procesie recyklingu puszki.
   
• „Recyklingowe zawody”– dzieci dzielone są na cztery grupy. Każda z nich otrzymuje żółty karton na plastikowe butelki. Wygrywa ta grupa, która zmieści w kartonie najwięcej butelek. W trakcie zabawy możemy podsuną dzieciom pomysł, że butelki trzeba zgnieść.
   
• „W pojemniku na plastik znajduje się…”–każdy z uczestników zabawy po kolei wypowiada pierwszą sekwencję zdania, dodając do niej nazwę przedmiotu, który znajduje się w pojemniku. Uwzględnia przy tym jednak słowa dodane przez poprzedników. Nauczyciel powinien zwracać uwagę na to, aby przedszkolaki dodawały nazwy tylko tych przedmiotów, dla których przeznaczony jest pojemnik na plastik.
   
• „Labirynty”–zadaniem dziecka jest odnalezienie drogi, którą zobrazowany na karcie pracy przedmiot trafi do odpowiedniego pojemnika.
   
• „Co możemy uzyskać po przetworzeniu odpadów zgromadzonych w pojemnikach na makulaturę?”– korzystne będzie przeprowadzenie zabawy metodą „burzy mózgów”. Dzieci mają dużą wyobraźnię i są kreatywne. W związku z tym możemy spodziewać się wielu interesujących odpowiedzi.
   
• „Z czego wykonany jest ten przedmiot?”–zadanie  może być wykonywane przez rodzica i dziecko. Dziecko ma zawiązane oczy. Rodzic podaje mu różne przedmioty. Zadaniem dziecka mającego zawiązane oczy jest odgadnięcie, jaki przedmiot trzyma w rękach i z czego jest on wykonany. Ćwiczenie uczy pociechę nazywania oraz rozpoznawania różnego rodzaju tworzyw. 
   
• „Tworzenie par”– dziecko i rodzice mogą zagrać w grę polegającą na dobieraniu w pary obrazków przedstawiających przedmioty wykonane z tego samego tworzywa. Gra ta może polegać również na wyszukiwanie w zbiorze obrazka, który nie pasuje do pozostałych. 
   
• „Segregowanie materiałów”–dziecko wraz z rodzicami przygotowuje kartony, w kolorach pojemników na odpady segregowane. Następnie maluch umieszcza w nich zgromadzone wcześniej przedmioty. Mogą to być np. gazety, torebki papierowe, pojemniki po jogurtach, butelki czy puszki. Dziecko wkłada je do pojemników w sposób zgodny z ich przeznaczeniem. Rodzice mogą kontrolować, czy dziecko wkłada odpowiednie przedmioty do właściwych kartonów. Przy okazji tego ćwiczenia dorośli mogą poinformować pociechy, że nie wszystkie śmieci można wrzucać do kolorowych pojemników. Na pewno nie powinny się w nich znaleźć: niesprawny lub niepotrzebny sprzęt elektroniczny, żarówki energooszczędne, baterie czy przeterminowane leki.
   
• „Drugie życie przedmiotów”– dziecko wspólnie z rodzicami może wykonać proste instrumenty muzyczne poprzez wsypanie do pustych, plastikowych butelek ryżu czy małych kamyczków. Innym pomysłem na tchnięcie „drugiego życia” w niepotrzebne przedmioty przez dzieci i rodziców jest wykorzystanie pojemników po jogurtach do stworzenia doniczek na kwiaty.
   
• „Przedmioty wielokrotnego użytku są lepsze”– elementem edukacji ekologicznej jest także uczenie dzieci przez rodziców zastępowania przedmiotów jednorazowego użytku przedmiotami trwałymi (np. używanie podczas zakupów bawełnianych eko-toreb zamiast tzw. „reklamówek”.) 

Sposobów na kształtowanie u dzieci pozytywnych postaw ekologicznych jest oczywiście o wiele więcej. Bogate w nie są materiały edukacyjne programu „Kubusiowi Przyjaciele Natury”, które mogą być wykorzystane jako inspiracja do wspólnej nauki z dziećmi. 

Więcej informacji o programie, jego regulamin oraz materiały edukacyjne w wersji cyfrowej do bezpłatnego pobrania, można znaleźć na stronie internetowej www.przyjacielenatury.pl .

Warzywa, owoce lub soki powinny stanowić integralną część każdego posiłku dziecka. Jeśli wydaje Ci się, że zachęcenie dziecka do ich spożywania to zadanie ponad Twoje siły, to jesteś w błędzie! Wystarczy jedynie odrobina chęci i wykorzystanie kilku sprawdzonych sposobów!

Kształtowanie pozytywnych nawyków żywieniowych, a szczególnie zachęcenia dzieci do jedzenia 5 porcji owoców, warzyw lub soku powinno rozpocząć się jak najwcześniej. Pomocą w tym zakresie służy między innymi największy program edukacyjny dla przedszkoli „Kubusiowi Przyjaciele Natury”. W ramach trwającej VII edycji akcji, do której przystąpiło ponad pół miliona dzieci z 6000 przedszkoli w całej Polsce, nauczyciele przeprowadzają lekcje dotyczące m.in. walorów owoców, warzyw i soków. Dodatkowo podczas specjalnego Dnia Marchewki, dzieci uczestniczą w zabawach, dzięki którym bliżej poznają to warzywo oraz dania i przetwory, które można z niego przygotować.

Kto warzywa, owoce i soki spożywa, ten zdrowie wygrywa!

Warzywa, owoce oraz soki powinny mieć stałe miejsce w diecie dziecka. Przede wszystkim dlatego, że ich codzienne spożywanie pozwala dostarczyć młodemu organizmowi wszystkie cenne składniki odżywcze – w szczególności witaminy, sole mineralne, błonnik czy kwasy organiczne. Mały, dorastający organizm potrzebuje witamin w sposób szczególny, gdyż są one niezbędne do jego wzrostu.

Ile warzyw i owoców codziennie powinniśmy serwować naszym dzieciom, aby zdrowo rosły? Według Światowej Organizacji Zdrowia jest to około 500 gramów, które powinny być podzielone na co najmniej 5 porcji. Jedną porcją może być średniej wielkości owoc lub warzywo (np. banan czy marchewka) lub kilka mniejszych (winogrona, czereśnie). Porcją warzyw lub owoców może być również szklanka soku owocowego lub owocowo-warzywnego.

Poniżej znajdują się zaczerpnięte m.in. z materiałów edukacyjnych programu „Kubusiowi Przyjaciele Natury” przykłady działań, które zachęcą dzieci do sięgnięcia po warzywa i owoce. Przedstawione sposoby z powodzeniem mogą być stosowane zarówno przez rodziców maluchów oraz większych dzieci. Przy okazji zastosowanie ich w praktyce może być doskonałą okazją do nawiązania bliższej relacji ze swoją pociechą.

Sprawdzone sposoby na zachęcenie dziecka do jedzenia owoców i warzyw oraz picia soków!

1. Daj przykład!

Jako dorośli musimy dawać dzieciom dobry przykład. Jeśli sami nie będziemy jeść owoców, warzyw czy pić soków, to tym bardziej nie przekonamy do tego naszych pociech. Wytłumaczmy dziecku, dlaczego jedzenie warzyw i owoców jest tak ważne dla zachowania dobrego zdrowia. Oczywiście zachowajmy przy tym rodzicielski rozsądek. Nie zmuszajmy naszych latorośli do jedzenia owoców i warzyw, lecz cierpliwie przekonujmy je do nich.

Sposobem może być np. podzielenie się z pociechami naszymi ulubionymi przekąskami owocowo-warzywnymi, które sami lubimy przegryzać w ciągu dnia. Możemy to zrobić np. poprzez podsunięcie dzieciom w trakcie zabawy talerza z pokrojonymi w plasterki jabłkami czy marchewkami, bądź kawałkami mandarynek. Maluchy pochłonięte zabawą chętnie przegryzą „małe, co nieco”, a jednocześnie nie wiedząc o tym zjedzą jedną porcję owoców i warzyw.

2. Podawaj soki i musy, jako zdrową alternatywę dla warzyw i owoców

Sposobem na wprowadzenie porcji owoców i warzyw do diety dziecka jest także podawanie soku, np.: soku owocowego lub takiego na bazie marchwi. Soki owocowe oraz soki marchwiowe z dodatkiem owoców, takich jak jabłka, pomarańcze, malina, truskawka czy banan będą nie tylko pyszną, ale przede wszystkim wartościową propozycją. Między innymi dlatego, ponieważ zawierają witaminy – witaminy A, B, C, D i K, a także cenne związki mineralne.

Warto pamiętać, że poza owocami, warzywami i sokami cennym źródłem minerałów i witamin (np. witaminy C) są również musy owocowe. Z tego powodu posiłek w formie musu z owoców może być smacznym i zdrowym dodatkiem, np.: do drugiego śniadania.

Warto podkreślić, że soki 100% i musy nie zawierają konserwantów, żadnych sztucznych dodatków, ani dodatku cukru, czy innych substancji słodzących. Ich dużym plusem jest także to, że są powszechnie dostępne na sklepowych półkach w wygodnych opakowaniach. Dzięki temu dzieci łatwo mogą je zabrać ze sobą do szkoły, na wycieczkę czy zajęcia sportowe. W ten sposób jedną z 5 porcji warzyw, owoców lub soku mogą mieć zawsze przy sobie.

3. Wykorzystaj warzywa i owoce jako element zabawy!

Warzywa i owoce mogą być także świetnym elementem kulinarnych zabaw z dziećmi. Poprzez zabawę dzieci łatwiej będą mogły oswoić się z nowymi smakami, kolorami i zapachami. Z papryki, pomidorów lub rzodkiewki można przygotować kanapkowe postaci, krajobrazy czy zwierzaki. Będą one dla dziecka zdecydowanie atrakcyjniejszym towarzyszem posiłku niż zwykle kromki chleba z dodatkami. Kolorowe warzywa i owoce można także wykorzystać jako smaczny element różnego rodzaju kompozycji sałatkowych, które rodzice mogą przygotować z dziećmi.

Warzywa można także włączyć do zabawy z dzieckiem w tzw. „ślepą próbę”. Zabawa polegałaby na tym, że dziecko z zawiązanymi oczami próbowałoby pokrojone na drobne kawałki warzywa. Celem zabawy byłoby wskazanie przez dziecko tego warzywa, które najbardziej mu smakuje. Taka zabawa daje maluchowi szansę na spokojne spróbowanie różnych warzyw i znalezienie swojego ulubionego.

4. Dostarczaj porcje warzyw i owoców w innych potrawach!

Sprytnym zabiegiem jest również dodawanie warzyw i owoców do innych potraw lub wykorzystywanie ich do przygotowania ulubionych przekąsek maluchów. Warzywa mogą znaleźć się
w składzie różnego rodzaju mięs (np. kotletów mielonych), zupach (np. rosole) czy daniach jarskich (np. naleśniki z warzywnym farszem). Podobnie rzecz ma się z owocami. Jeśli nasze dziecko uwielbia różnego rodzaju przekąski, to jako zdrową alternatywę przygotujmy mu np.: szaszłyki zrobione
z jabłek lub bananów albo pożywny koktajl owocowy.

5. Skomponuj warzywno-owocowe menu na cały dzień.

Rodzicom często zdarza się zapominać, że w dostarczaniu dziecku 5 porcji owoców, warzyw i soku najważniejsza jest regularność. Tylko częste spożywanie zdrowych, bogatych w witaminy i minerały produktów przez nasze pociechy sprawi, że ich odporność oraz samopoczucie stopniowo będzie się poprawiać. Pomysłem dla rodziców, którzy czasem zapominają o znaczeniu owoców, warzyw lub soków w diecie dziecka jest przygotowywania na początku każdego tygodnia warzywno-owocowego menu.

Takie menu, w formie papierowej lub zapisane jako plik tekstowy w komputerze, powinno zawierać rozkład posiłków na cały dzień z uwzględnieniem warzyw, owoców lub soku. Do planowania menu i tego, jakie dodatki owocowo-warzywne mają się w nich znaleźć warto zaprosić również dziecko. Poniżej prezentujemy przykładowe menu na dzień, które może być dla rodziców źródłem kulinarnych inspiracji.

Na śniadanie podajmy dziecku kanapki z szynką i pomidorem oraz pożywny sok owocowo-warzywny. W roli drugiego śniadania sprawdzi się bułka z serem żółtym, jajkiem, liściem sałaty lub ogórkiem konserwowym oraz mus owocowo-warzywny, który także ze względu na wygodne opakowanie świetnie nadaje się do zabrania w plecaku do przedszkola, szkoły lub na wycieczkę. Jako dania obiadowe możemy podać np.: zupę krem z brokułów oraz kotleciki drobiowe z ziemniakami i buraczkami lub marchewką. Dobrym pomysłem na pożywny podwieczorek mogą być np.: tosty z mozarellą, pomidorem i bazylią, a do tego średniej wielkości jabłko lub banan. Z kolei na kolację warto podać dziecku kanapki posmarowane twarożkiem ze szczypiorkiem i ogórkiem.

6. Kupuj, uprawiaj i gotuj wraz z dzieckiem

Do jedzenia owoców i warzyw dziecko można również przekonać angażując je w zakupy, gotowanie czy uprawianie ogródka. Szczególnie małe dzieci chętnie pomagają dorosłym w codziennych obowiązkach i lubią czuć, że mają wpływ na prowadzenie domu. Dlatego podczas zakupów spożywczych zaproponuj dziecku, aby samo wybrało te warzywa i owoce, na które w danym momencie ma ochotę. Dzięki temu później Twoja pociecha później równie chętnie zaangażuje się  w przygotowanie posiłków z produktów, które samo wybrało.

Dobrym pomysłem jest także zaproszenie dziecka do pomocy przy uprawianiu przydomowego ogródka. Dzięki takiej aktywności maluch bezpośrednio zobaczy, w jaki sposób rosną warzywa czy owoce i nauczy się, jak je pielęgnować. W konsekwencji dziecko chętniej będzie próbować warzywno-owocowych specjałów, których samo doglądało.

***
Więcej informacji o programie „Kubusiowi Przyjaciele Natury”, jego materiały edukacyjne w wersji elektronicznej do bezpłatnego pobrania oraz interesujące pomysłów na wprowadzenie warzyw owoców oraz soków do diety dzieci można znaleźć na stronie internetowej www.przyjacielenatury.pl .